Yüksek faiz oranları ve finansmana erişimde yaşanan zorlükler nedeniyle konut satışları yavaşlarken, kentsel dönüşüm kapsamında evlerini boşaltan binlerce ailenin kiralık konut arayışına yönelmesi piyasadaki talebi hızla artırdı.
Arzın yetersiz kalmasıyla dengeler tamamen ev sahipleri lehine değişirken, bu kez de “düzenli ödeme yapacak kusursuz kiracı” arayışı öne çıktı. Bir dönem yalnızca kimlik, depozito ve ilk kira bedeliyle tamamlanan kiralama süreci, bugün kiracı adaylarının hem mali durumlarını hem de özel hayatlarına ilişkin bilgileri paylaşmak zorunda kaldığı kapsamlı bir değerlendirmeye dönüştü.
FİNANSAL RÖNTGEN TALEBİ
Sektör temsilcilerine göre özellikle yüksek kira bedelli konutlarda mülk sahiplerinin talepleri, adeta bankaların kredi değerlendirme süreçlerini andırıyor.
Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli’nin haberine göre, kiracı adayının yalnızca ne iş yaptığı değil, aynı iş yerinde ne kadar süredir çalıştığı da sorgulanıyor.
Düzenli gelirini resmî belgelerle kanıtlayamayan adaylarla görüşmek istemeyen bazı ev sahipleri; maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü, banka hesap hareketleri ve Findeks kredi notunun yanı sıra kredi kartı limit bilgilerini de talep ediyor. Bazı ilanlarda ise bir yıllık peşin kira, kefil veya yüksek depozito şartı artık olağan bir uygulama hâline gelmiş durumda.
SOSYAL MEDYA HESAPLARI DA İNCELENİYOR
Ancak süreç yalnızca finansal incelemeyle sınırlı kalmıyor. Son dönemin en dikkat çekici uygulamalarından biri de kiracı adayından önceki ev sahibini referans göstermesinin istenmesi.
İş başvurularını andıran bu yöntemde, adayın daha önce oturduğu evin sahibiyle iletişime geçilmesine izin vermesi bekleniyor. Mülk sahipleri bu yolla kiracının ödeme alışkanlıklarını, komşuluk ilişkilerini ve evi özenli kullanıp kullanmadığını öğrenmeye çalışıyor.
Emlak danışmanları, bazı ev sahiplerinin bununla da yetinmeyerek sözleşme öncesinde adayların sosyal medya hesaplarını incelediğini belirtiyor. Evcil hayvan beslenip beslenmediği, evden çalışma düzeni, sık davet verilip verilmediği ve genel yaşam tarzına ilişkin paylaşımlar, kimi zaman doğrudan eleme kriteri olarak değerlendiriliyor.
GÜVEN SORUNU ZİRVEYE ÇIKTI
Piyasadaki değişimi değerlendiren gayrimenkul uzmanı Murat Gözüpek, yaşanan dönüşümü şu sözlerle özetliyor:
“Eskiden mal sahipleri için düzenli gelir beyanı yeterliydi. Ancak son yıllarda artan kira uyuşmazlıkları ve uzayan tahliye davaları güven sorununu zirveye taşıdı.
Artık mülk sahipleri evlerini bir yatırım aracı olarak güvence altına almak istiyor ve mümkün olduğunca sıfır riskle hareket etmeye çalışıyor.
Kentsel dönüşümün etkisiyle artan talep de ev sahiplerinin elini güçlendirdi. Arzın bu kadar kısıtlı olduğu bir ortamda ne yazık ki kuralları büyük ölçüde mal sahipleri belirliyor.”
EV SAHİPLERİNİN EN SIK TALEP ETTİĞİ BELGELER
- Maaş bordrosu ve SGK hizmet dökümü
- Banka hesap hareketleri
- Findeks kredi notu ve kredi kartı limit bilgisi
- Devlet memuru kefil ve kefilin gelir belgeleri
- Önceki ev sahibinden yazılı veya sözlü referans
- Birkaç aylık ya da bir yıllık peşin kira
- Yüksek depozito
- Evcil hayvan bulunmadığına ilişkin taahhütname
“SÜTTEN AĞZI YANAN YOĞURDU ÜFLEYEREK YİYOR”
Kiracıların şikâyetlerine karşılık, ev sahipleri de yaşadıkları olumsuz deneyimlerin kendilerini daha temkinli davranmaya yönelttiğini söylüyor.
Yaşadığı mağduriyeti anlatan ev sahibi Ahmet Cantanır, mülk sahiplerinin neden bu kadar katı davrandığını şu sözlerle dile getiriyor:
“Kiracım ilk birkaç ay düzenli ödeme yaptıktan sonra sürekli bahaneler üretmeye başladı. Tam bir yıl boyunca evimde kira ödemeden oturdu.
Ne kiramı alabildim ne de yasal yollarla kısa sürede tahliye edebildim. Mahkeme süreçleri zaten yıllar sürüyor. Bu süreçte hem maddi hem de manevi olarak yıprandım.
Şimdi evimi yeniden kiraya verirken elbette en ince ayrıntısına kadar araştıracağım. İnsanlar bize kızıyor ama kimse bana haksızsın demesin. Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yiyor.”
İSTENİLEN ŞARTLAR YASAL MI?
Konunun hukuki boyutunu değerlendiren Avukat Volkan Karabağ ise ev sahiplerinin güven arayışı ile kiracıların kişisel verilerinin korunması arasında hassas bir denge bulunduğuna dikkat çekiyor.
Karabağ’a göre, ev sahibinin mülkünü koruma isteği ve kiraya verme konusundaki anayasal sözleşme serbestisi hukuken anlaşılabilir. Ancak talep edilen bilgi ve belgelerin, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile özel hayatın gizliliği sınırlarını aşmaması gerekiyor.
Kiracı adayları, kredi kartı limiti veya ayrıntılı banka hesap dökümü gibi hassas kişisel verilerini paylaşmaya hukuken zorlanamaz. Buna rağmen barınma ihtiyacının baskısı altında kalan birçok kişi, ev bulabilmek için bu zorlu değerlendirme sürecini kabul etmek zorunda kalıyor.
(Haber kaynakları: Türkiye Gazetesi – İş’Te Gündem)
